Je opent je socials, ziet een collega die een enorm succes viert of een vriendin die alles moeiteloos lijkt te combineren. Direct voel je die bekende onzekerheid. “Zij kan dit veel beter dan ik. Wat stelt mijn werk eigenlijk voor? Waarom lukt mij dit niet? En wat zullen ze wel niet van mij denken?”
Vaak voelt dit constante meten als een tekortkoming in onszelf. In werkelijkheid is vergelijken een onbewust overlevingsmechanisme dat diep in ons brein geworteld zit. Het is een automatisch programma dat op de achtergrond draait. In dit artikel lees je hoe dit ‘oude programma’ in je brein werkt, wat de psychologie achter vergelijken is en hoe je de regie over je eigen leven weer terugpakt.
De biologie van vergelijken: een overlevingsmechanisme
Veel mensen denken dat ze “gewoon onzeker” zijn omdat ze zichzelf constant met anderen meten. Je brein doet dit echter niet om je te pesten. Duizenden jaren geleden was vergelijken een bittere noodzaak om te overleven.
In een stam moest je voortdurend weten: Hoor ik er nog bij? Wat is mijn plek? Ben ik veilig? Als je buiten de groep viel, was je nergens. Jouw brein scant dus nog steeds de omgeving om te checken of je nog wel “goed gaat” ten opzichte van de rest. Dit instinct ‘de biologie van competitie’ zit nog steeds in ons systeem. Alleen leven we nu niet meer in een kleine stam, maar in een wereld waarin we ons 24/7 kunnen meten met de hele wereld.
De psychologie achter sociale vergelijking
Volgens de sociale vergelijkingstheorie gebruiken we anderen als meetlat om onze eigen capaciteiten en prestaties te beoordelen. Psychologen maken hierbij onderscheid tussen twee vormen:
- Opwaartse vergelijking: Je spiegelt je aan mensen die (in jouw ogen) beter presteren. Dit kan motiveren, maar leidt vaak tot een gevoel van frustratie en tekortschieten.
- Neerwaartse vergelijking: Je kijkt naar mensen die het minder goed doen. Dit geeft kortstondig zelfvertrouwen, maar kan ook leiden tot arrogantie of een vals gevoel van veiligheid.
De valstrik van de buitenkant
De grootste fout die we maken? We vergelijken onze binnenkant ‘vol twijfels en imperfecties’ met de buitenkant van een ander. Sociale media vergroten dit effect enorm; we zien slechts de gefilterde successen.
Zodra je jezelf meet aan een ander en probeert te kopiëren wat bij hen werkt, verlies je je eigen kracht. Je wordt een gemiddelde versie van de standaard van een ander. Terwijl juist jouw eigenheid, inclusief je imperfecties, is wat jou onderscheidt in je leven en je werk. Zolang je bezig bent met wat de ander van jou denkt, laat je die ander jouw koers bepalen. Dat kost bakken met energie.
Waarom vergelijken je energie en creativiteit doodt
Voor je zenuwstelsel is constant vergelijken uitputtend. Elke keer dat je oordeelt (“zij is verder”, “ik ben minder”), schiet je lichaam in een subtiele staat van alertheid. Je staat constant ‘aan’. Dit heeft drie grote gevolgen:
- Je verliest je eigen ritme: Je probeert te rennen in het tempo van een ander en raakt gedesoriënteerd.
- Je creativiteit blokkeert: Je kunt niets eigens neerzetten als je constant naar de ander kijkt of het wel lijkt op wat “werkt” bij de rest.
- Je energie lekt weg: Vergelijken kost bakken met denkkracht. Je bent zo druk met het analyseren van andermans leven, dat je geen energie meer over hebt voor dat van jou.
Wat er gebeurt als je de focus verlegt?
Wanneer je leert om dit oude programma te herkennen als een diepgewortelde reflex, ontstaan er mogelijkheden. Je stopt met het vasthouden van de meetlat van een ander. Dit gedrag herkennen is de eerste stap naar meer rust en flow. Wat je merkt is:
- Echte rust: Je zenuwstelsel hoeft niet meer constant te reageren op schermen of meningen.
- Betere keuzes: Je maakt beslissingen op basis van wat jij belangrijk vindt en wat jou voldoening geeft.
- Meer focus: Je verlegt de aandacht van “wat zij doen” naar “wat voor mij nu juist is”.
Hoe ga je nu gezond om met de drang om te vergelijken?
Hoewel het herschrijven van diepe patronen tijd kost, kun je vandaag al bewuste stappen zetten om de ruis van de buitenwereld te verminderen:
- Herken het mechanisme: Zodra je die ‘steek van onzekerheid’ voelt, benoem het voor jezelf: “Dit is mijn oude brein dat probeert te checken of ik veilig ben.” Door het te benoemen als een biologische reflex, haal je de emotionele lading ervan af.
- Filter je input: Wees je bewust van de ‘gefilterde werkelijkheid’ op sociale media. Als bepaalde accounts constant een gevoel van tekortschieten bij je oproepen, overweeg dan om ze te ontvolgen.
- Buig opwaartse vergelijking om: In plaats van jezelf te veroordelen, vraag jezelf af: “Wat in deze persoon inspireert mij?” Gebruik het als wegwijzer.
- Focus op je eigen ‘waarom’: Richt je aandacht op wat jou voldoening geeft/ blij maakt, los van het resultaat. Jouw unieke pad heeft geen vergelijken nodig.
- Oefen met dankbaarheid: Verleg je focus bewust van wat je ‘mist’ naar wat er al is. Dit kalmeert je zenuwstelsel en haalt de druk van de competitie af.
Pak de regie over je onderbewustzijn terug
De volgende keer dat je die steek van onzekerheid voelt, herinner jezelf er dan aan: “Dit is gewoon mijn oude brein dat checkt of ik nog veilig ben in de groep.” Hoewel bewustwording helpt, zitten deze patronen vaak diep geworteld in het onderbewustzijn. Met alleen wilskracht is het lastig om de angst voor het oordeel van anderen echt los te laten. In mijn praktijk gaan we daarom een stap verder.
Met behulp van o.a. PSYCH-K® herschrijven we de belemmerende overtuigingen en stress die jou onbewust laten kijken naar de koers van een ander. We maken de overstap van overleven naar staan in je eigen kracht. Zo word je niet langer geleefd door de buitenwereld, maar onderneem en leef je weer volledig vanuit jouw eigen, unieke zijn. Jij bent namelijk goed genoeg, precies zoals je bent!
Klaar om de rust in jezelf te herstellen op een dieper niveau?
Bekijk hier mijn aanbod of vul het contactformulier in om te zien wat voor jou de juiste volgende stap is.
